Kısa cevap şu: alan adı, hosting hesabı ve size özel üretilen kaynak kod sizin adınıza olmalı. Ajans bunları sizin adınıza kurar ve yönetir, sahibi olmaz. Hazır tema ya da kiralık altyapıyla çalışıldığında ise sahip olduğunuz şey koddan çok kullanım hakkıdır. Bu farkı işe başlamadan sözleşmeye yazdırın.
Ankara’da her ay en az bir kez şu telefonu alıyoruz: “Sitemizi yenilemek istiyoruz ama eski ajansla yollarımız ayrıldı, elimizde hiçbir şey yok.” Genellikle kötü niyet yoktur; kimse başta “bu kimin olacak” sorusunu sormamıştır. Aşağıda o soruyu, kimsenin cesaret edip sormadığı ayrıntısına kadar açıyoruz.
Alan adı kimin adına kayıtlı olmalı?
Alan adı, dijital varlıklarınızın tapusudur. Site yeniden yapılabilir, içerik yeniden yazılabilir; ama alan adını kaybederseniz yıllarca biriktirdiğiniz arama motoru geçmişini, kartvizitlerinizi ve e-posta adreslerinizi birlikte kaybedersiniz.
Doğrusu tektir: alan adı sizin şirketinizin adına, sizin bilgilerinizle kayıtlı olmalı. Tescil kaydındaki “kayıt sahibi” (registrant) alanında ajansın değil, sizin ticari unvanınız ve sizin ulaşabildiğiniz bir e-posta adresi yazmalı. Ajans yönetici olarak eklenebilir, panele erişebilir, yenilemeyi takip edebilir. Bunların hiçbiri sahiplik değildir.
Uygulamada sık görülen kusurlu düzen şudur: ajans kendi kurumsal hesabından toplu alan adı alır, sizinki de o hesabın içinde bir satır olur. Ajansla aranız iyiyken sorun çıkmaz. Sorun, iletişimin koptuğu ya da ajansın kapandığı gün başlar.
Nasıl doğrularsınız?
Alan adınızı bir WHOIS sorgulama aracında aratın ve kayıt sahibi bilgisine bakın. “.com.tr” uzantılarında kayıt zaten belge ile şirketinize bağlanır; “.com” gibi genel uzantılarda ise gizlilik servisi açık olabilir. Bu durumda ajanstan kayıt panelinin ekran görüntüsünü değil, panele kendi e-postanızla giriş yapabilmeyi isteyin. Giriş yapabiliyorsanız sahipsiniz demektir.
Hosting hesabı ajansın panelinde olursa ne olur?
Hosting, sitenizin dosyalarının ve veritabanının durduğu yerdir. Alan adı kadar duygusal bir konu değil, çünkü taşınabilir. Yine de hesabın kimin adına açıldığı iki şeyi belirler: yedeklere kimin ulaştığı ve faturayı kimin ödediği.
Sağlıklı kurgu, hosting hesabının sizin şirketiniz adına açılması ve ajansa yönetici erişimi verilmesidir. Bu mümkün değilse, ajansın kendi sunucusunda barındırıyorsanız, sözleşmede şu cümlenin geçmesini isteyin: “Talep hâlinde en geç X iş günü içinde site dosyalarının ve veritabanının tam yedeği, çalışır durumda müşteriye teslim edilir.”
Barındırma tarafını kendiniz sahiplenmek istiyorsanız hosting ve alan adı hizmetimizin nasıl kurgulandığına bakabilirsiniz; hesap sizin adınıza açılır, biz yalnızca yönetiriz. Yıllık 3.900 ₺ olan bu kalem, bir gün ajans değiştirseniz bile sizinle kalır.
Kaynak kod kimin? “Anahtar teslim” tam olarak ne demeli?
“Anahtar teslim” pazarlama dilinde “siz hiçbir şeyle uğraşmayın” demektir. Hukuken ise hiçbir şey demez. Bir sözleşmede “anahtar teslim web sitesi” yazıyorsa ve mülkiyetle ilgili başka bir madde yoksa, teslim edilenin ne olduğu tartışmaya açıktır.
Net olması gereken üç ayrı katman var:
- Altyapı yazılımı: WordPress, Laravel, Next.js gibi hazır çatılar. Bunların lisansı zaten açıktır, kimse sahibi değildir.
- Lisanslı hazır tema veya eklenti: Üçüncü bir firmadan satın alınan tasarım şablonu. Sahibi onu üreten firmadır; siz kullanım lisansı alırsınız. Lisans genellikle tek site içindir ve yenileme bedeli olabilir.
- Size özel yazılan kod: Ajansın sizin için yazdığı tema, modül, panel, entegrasyon. İşte “kaynak kod kime ait” sorusu asıl burada anlamlıdır.
Hazır tema ile özel yazılım arasındaki fark neden önemli?
Hazır tema üzerine kurulmuş bir sitede size teslim edilebilecek şey, temanın lisans dosyası artı ajansın yaptığı özelleştirmelerdir. Temayı başka bir siteye kopyalamak lisansa aykırı olabilir. Bu kötü bir şey değildir; bütçeyi ciddi biçimde düşürür ve pek çok kurumsal site için fazlasıyla yeterlidir.
Özel yazılımda ise durum başkadır. Özel yazılım projelerinde ürettiğimiz kodun tamamı, bedeli ödendiği anda müşteriye devredilir; biz de kendi kütüphanelerimizi kullanmaya devam etme hakkımızı saklı tutarız. Bu iki cümle sözleşmede yan yana durmalıdır, çünkü ikisi de doğrudur ve ikisi de yazılmazsa taraflardan biri mutsuz olur.
“Kod bende kalsın, siz kullanın” teklifi makul mü?
Bazı ajanslar kodu vermeyip yalnızca kullanım hakkı sunar. Bu, kendi başına ahlaksız bir model değildir; ama fiyatına yansımalıdır. 45.000 ₺’den başlayan bir özel yazılım bedelini ödüyorsanız ve karşılığında yalnızca kullanım hakkı alıyorsanız, ortada bir dengesizlik vardır. Sözleşmeyi imzalamadan önce “bu bedel mülkiyeti mi, kullanımı mı kapsıyor” sorusunu açıkça sorun.
Kiralık site modelinde neyin sahibi olursunuz?
Aylık sabit bir ücretle “sitenizi biz yapalım, biz barındıralım, siz kullanın” diyen modeller yaygınlaştı. Bu modelde teknik olarak bir yazılım hizmetine abone olursunuz. Site sizin markanızı taşır ama altyapı ajansın ürünüdür.
Bu modelin dürüst uygulanmış hâlinde şunlar açıkça yazılıdır: aboneliği bıraktığınızda site kapanır, kaynak kod devredilmez, ancak içeriğiniz, görselleriniz, müşteri ve sipariş verileriniz makul bir formatta size verilir. Kabul edilemez olan, aboneliği bıraktığınızda kendi müşteri listenize ulaşamamanızdır.
Karar verirken şu soruyu sorun: bu siteyi üç yıl kullanacaksam toplam ödeyeceğim tutar, bir kerelik yaptırmanın kaç katı? Bazen kiralık model gerçekten mantıklıdır, bazen üçüncü yılda pahalıya döner. Fiyat sayfamızda tek seferlik yapım bedelleriyle aylık bakım bedellerini ayrı ayrı yayınlamamızın sebebi de bu hesabı kendiniz yapabilesiniz diye.
Kod teslim edildi, peki başka biri devam edebilir mi?
Mülkiyet kâğıt üzerinde sizde olabilir ama teslim edilen dosyalar kimsenin çözemeyeceği bir yumaksa, pratikte hiçbir şeye sahip değilsiniz demektir. Bu yüzden “kod bizim mi” sorusunun bir de teknik yüzü var: devralınabilirlik.
Bir sonraki geliştiricinin işini kolaylaştıran birkaç şeyi baştan isteyin. Bunların hiçbiri ekstra bir maliyet kalemi değildir, düzenli çalışan bir ekipte zaten vardır.
- Projenin bir sürüm kontrol deposunda tutulması ve deponun size devredilmesi. Bir klasörün ZIP hâli teslim sayılır, ama geçmişi olmayan bir teslimdir.
- Kurulum notu: proje hangi sürümlerle çalışıyor, veritabanı nasıl ayağa kaldırılıyor, hangi ortam değişkenleri gerekiyor.
- Üçüncü parti servislerin listesi: ödeme altyapısı, kargo entegrasyonu, e-posta gönderim servisi, harita anahtarı. Her birinin hesabı kimin adına açılmış, aylık bedeli var mı.
- Yönetim paneli için kısa bir kullanım videosu ya da yazılı rehber. İçeriği kendiniz güncelleyebilmeniz, bağımlılığı en aza indirir.
Standart web tasarım projelerinde bu paketin ne içerdiğini teklif aşamasında yazılı olarak paylaşıyoruz. Sizin de hangi ajansla çalışırsanız çalışın, teklifte “teslim edilecekler” diye bir başlık görmek hakkınız.
Ajanstan ayrılırsanız elinizde ne kalmalı?
Ayrılık günü, sözleşmenin gerçekten sınandığı gündür. Aşağıdaki tabloyu yazdırıp mevcut ajansınızla tek tek geçmenizi öneririz. Her satırda “kimde olmalı” sütunu değil, “nasıl doğrularsınız” sütunu asıl işi görür; çünkü herkes “tabii ki sizin” der.
| Varlık | Kimde olmalı | Nasıl doğrularsınız |
|---|---|---|
| Alan adı | Şirketiniz adına tescilli | WHOIS kaydına bakın, kayıt paneline kendi e-postanızla girin |
| Hosting hesabı | Şirketiniz adına, ajansa yönetici erişimi | Fatura kime kesiliyor, panele siz girebiliyor musunuz |
| Kaynak kod | Özel yazılımda size devredilmiş; hazır temada lisans size ait | Kodun ve veritabanının tam yedeğini isteyin, açılıyor mu deneyin |
| Tasarım dosyaları | Size teslim edilmiş kaynak dosyalar | Figma dosyasının sahipliği devredilmiş mi, logo vektörel mi |
| İçerik ve görseller | Siz | Stok görsellerin lisansı kimin adına alınmış, süresi var mı |
| E-posta hesapları | Şirketiniz adına açılmış hesap | Yönetici paneline erişiminiz var mı, şifreleri siz sıfırlayabiliyor musunuz |
| Reklam hesapları | Şirketiniz adına hesap, ajansa erişim yetkisi | Hesap sahibi kim, ödeme yöntemi kimin kartı |
| Google İşletme Profili | Şirketiniz adına, birincil sahiplik sizde | Profil yöneticileri listesinde “sahip” satırında kim var |
Sözleşmeye hangi maddeleri yazdırmalısınız?
Uzun hukuki metinlere gerek yok. Aşağıdaki başlıklar tek paragraflık maddelerle karşılanabilir ve ileride yaşanabilecek tartışmaların büyük kısmını baştan bitirir.
- Mülkiyetin devir anı: Bedelin tamamı ödendiğinde, proje kapsamında üretilen özel kodun ve tasarımın mali hakları müşteriye geçer.
- Devredilmeyenlerin listesi: Ajansın kendi genel amaçlı kütüphaneleri, üçüncü parti tema ve eklenti lisansları devir dışıdır; bunların lisansları müşteri adına düzenlenir.
- Teslim paketinin tanımı: Kaynak kod, veritabanı yedeği, tasarım kaynak dosyaları, kurulum notu ve panel erişim bilgileri teslim edilir.
- Hesap sahipliği: Alan adı, hosting, e-posta, analiz ve reklam hesapları müşteri adına açılır.
- Çıkış maddesi: Sözleşme sona erdiğinde ajans, belirlenen süre içinde erişimleri devreder ve kendi sistemlerindeki kopyaları imha eder.
- Referans hakkı: Ajans işi portfolyosunda gösterebilir; bunun sınırı buradadır.
Bu maddeleri istemek ajansla aranızı bozmaz. Aksine, sorulduğunda net cevap veren bir ajansla çalışıyorsanız ilerisi için de rahat edersiniz. Kiminle çalışacağınıza henüz karar vermediyseniz ajans mı freelancer mı yazımız bu soruyu bir de maliyet ve süreklilik açısından ele alıyor.
Peki mevcut sitenizde durum kötüyse ne yapmalı?
Panik yapmayın, sırayla ilerleyin. Önce alan adını kurtarın; en kritik varlık odur ve devri genellikle bir onay e-postasıyla halledilir. Sonra içeriğinizi ve görsellerinizi kendi bilgisayarınıza indirin. Ardından e-posta ve reklam hesaplarının sahipliğini düzeltin. Kaynak kodu en sona bırakın: çoğu durumda eski kodu kurtarmaya çalışmak, yeniden yazmaktan daha pahalıya gelir.
Sahiplik, teknik bir ayrıntı değil; işletmenizin dijital tarafını kimin kontrol ettiğiyle ilgili bir sorudur. Doğru kurgulandığında kimseyi zora sokmaz, yalnızca ileride yaşanacak bir kavgayı bugünden gereksiz kılar. Kendi sitenizde bu tablonun neresinde olduğunuzdan emin değilseniz, mevcut durumu birlikte gözden geçirelim: bize durumunuzu anlatın, ne devralmanız gerektiğini yorumsuz bir listeyle çıkaralım.
